# Bebek Tahminlerinin Arkasındaki Bilim

_OCA2/HERC2 iki gen göz rengi modeli, Punnett karesi uygulaması, Premium'un üç nesil analizi ve güven puanının %95 üst sınırına kadar nasıl hesaplandığı._

- Kaynak: https://proba.baby/tr/genetik-bilimi
- Dil: Türkçe
- Son doğrulama: v1.0.4 · 7 Eyl 2026

## Göz Rengi Genetiği

İki gen, HERC2 ve OCA2, iki Punnett karesiyle çözülüp altı göz renginde birleştirilir

- **OCA2 Geni (Birincil)** — OCA2, irisin ne kadar melanin ürettiğini belirler. P (pigment) ve p alellerini taşır: iki P kahverengi ya da kehribar, tek P ela ya da yeşil, hiç P olmaması mavi verir. Kromozom 15.
- **HERC2 Geni (Düzenleyici)** — HERC2, OCA2'yi açıp kapatır ve mavi göz SNP'sinin bulunduğu gendir. b/b genotipi OCA2'yi kapatarak mavi ya da gri göz verir; bir B aleli OCA2'nin pigmentini geçirir. İki gen birlikte altı göz rengi üretir: kahverengi, kehribar, ela, yeşil, gri ve mavi.
- **Punnett Karesi Motoru** — İki göz rengi geninin her biri kendi 2×2 Punnett karesiyle çözülür (her biri dört sonuç), ardından altı fenotipte birleştirilir. Saç rengi on ton üzerinde bir baskınlık serisi işletir; kızıl için ayrı bir MC1R karesi çalışır — ve bir ebeveynin çocukluk saç rengi, gizli bir resesif alelin kanıtı olarak değerlendirilir.

## Genotipten Fenotipe Eşleme

Gen kombinasyonlarının göz rengini nasıl belirlediği

| HERC2 × OCA2 | Göz Rengi | Açıklama |
| --- | --- | --- |
| BB × PP | Kahverengi | HERC2 tam etkin ve her iki OCA2 aleli de pigment üretiyor — en yüksek iris melanini. |
| Bb × PP | Kehribar | Bir HERC2 aleli kapalı, ancak OCA2 pigmenti tam — iris kehribara oturur. |
| BB × Pp | Ela | HERC2 tam etkin ama OCA2 pigmenti yarı yarıya — karışık ela iris. |
| Bb × Pp | Yeşil | HERC2 etkinliği de OCA2 pigmenti de yarı yarıya — yeşil. |
| bb × P_ | Gri | HERC2 kapalı, ancak OCA2 hâlâ bir pigment aleli taşıyor — saf mavi yerine gri. |
| __ × pp | Mavi | Hiç OCA2 pigment aleli yok — iriste gösterilecek melanin kalmaz, sonuç mavi. |

## Poligenik Özellik Modelleri

Cilt tonu poligeniktir; boyu ise genlerden modellemek yerine orta-ebeveyn aralığı olarak veriyoruz

- **Cilt Tonu (3 Gen)** — SLC24A5 (en güçlü etki), SLC45A2 ve TYR üzerinde toplamsal bir model; tek bir değer yerine %68 ve %95 güven aralıklarıyla sunulan 0–100 melanin indeksi üretir. Eş-baskın harmanlama kalıtımı.
- **Boy (Orta-Ebeveyn Aralığı)** — Tahmin motoru boy için genotip okumaz. Her ebeveyn bir boy aralığı seçer; ikisinin ortalamasını alıp tek bir sayı yerine bir aralık veririz — erkeklerde ortalama +3 ila +7 cm, kızlarda ortalama −3 ila +1 cm. Standart sapma da tek bir rakam da yok: boy yüzlerce varyantın yanı sıra beslenme ve çevreden de etkilenir, dürüst çıktı bir aralıktır.
- **Büyükanne/Büyükbaba Kanıtı** — Büyükanne/baba verileri genotip olasılıklarını kısıtlar. Mavi gözlü bir büyükanne/baba, ebeveynin çekinik aleli taşıdığını kanıtlar — girdiğiniz her ek nesil, güven değerinin ardındaki eksiksizlik puanını yükseltir.

## Güven Puanlaması

Daha fazla aile verisi, daha yüksek tahmin güveni anlamına gelir

| Mevcut Veri | Güven | Açıklama |
| --- | --- | --- |
| Yalnızca ebeveynler | 60-70% | Temel Punnett karesi, taşıyıcı bilgisi yok |
| Ebeveynler + 2 büyükanne/baba | 90-95% | Kısmi genotip kısıtlaması |
| Ebeveynler + 4 büyükanne/baba | 95% (capped) | Güçlü genotip kısıtlaması |
| Ebeveynler + 4 büyükanne/baba + çocukluk saç rengi | 95% (capped) | Tüm merdiven girdileri mevcut — üst sınır devreye girer. |

## Tahmin Modları

Farklı veri girişi ve güven seviyeleri sunan üç mod

| Mod | Kredi | Gereken Veri | Nesil |
| --- | --- | --- | --- |
| Bilimsel | 4 | Elle girilen ebeveyn özellikleri (fotoğraf gerekmez) | 2 (ebeveyn → bebek) |
| Standart | 8 | Manuel girilen ebeveyn özellikleri (büyükanne/baba yok) | 2 (ebeveyn → bebek) |
| Premium | 12 | Tam ebeveyn özellikleri + 4 büyükanne/babanın tümü | 3 (büyükanne/babalar dahil) |

Güven, modun belirlediği bir şey değildir. %60'tan başlayıp verdiğiniz veriyle yükselen ve kesin olarak %95 ile sınırlanan tek bir sunucu tarafı puandır.

## Bilimsel Doğrulama

Hakemli genetik araştırmalar üzerine inşa edilmiş

- **Hakemli Araştırma** — HERC2/OCA2 göz rengi modeli için Sturm ve ark. (2008) ile Eiberg ve ark. (2008), SLC24A5 pigmentasyonu için Lamason ve ark. (2005) temel alınmıştır. Boy hiçbir noktada genotipten modellenmez — ebeveynlerin kendi boylarından hesaplanan bir orta-ebeveyn aralığıdır; kullanmadığımız bir GWAS'ı kaynak göstermek yerine bunu açıkça söylüyoruz.
- **Model Doğruluğu** — Sayılar nereden geliyor: göz rengi iki Punnett karesiyle çözülür (HERC2 × OCA2); cilt tonu üç genli toplamsal melanin indeksiyle %68 ve %95 aralıklarıyla verilir; boy ise genotipten değil, ebeveynlerin kendi boylarından orta-ebeveyn aralığıyla hesaplanır. Her olasılık, yapay zeka tek kelime yazmadan önce kodda hesaplanır — ve genel güven puanı kesin olarak %95 ile sınırlıdır, çünkü genetikte kesinlik yoktur.
- **Tam Şeffaflık** — Her tahmin, kullanıcıların sonuçların arkasındaki bilimi anlaması için güven puanları ve Punnett karesi görselleştirmeleri içerir.

## Sık sorulan sorular

**Genetik tahminler ne kadar doğru?**

Güven bir mod ayarı değil — tek bir puan %60'tan başlar, verdiğiniz veriyle yükselir ve kesin olarak %95 ile sınırlanır. Yalnızca ebeveynlerle %60, etnik köken ve iki fotoğrafla yaklaşık %70; dört büyükanne/babanın tümü ve çocukluk saç rengiyle üst sınıra ulaşılır.

**Büyükanne/babalar neden doğruluğu artırır?**

Bir ebeveynin kahverengi gözleri varsa BB (mavi aktaramaz) veya Bb (mavi aktarabilir) olabilir. Mavi gözlü bir büyükanne/baba bunu kesinleştirir: ebeveyn Bb'dir. Güven puanınızı yükselten de bu kesinliktir — herhangi bir büyükanne/baba verisi 20 puan, her bir büyükanne/baba 5 puan daha ekler; üst sınır %95'tir.

**İki gen göz rengi modeli nedir?**

OCA2 irisin ne kadar melanin ürettiğini belirler; HERC2 onu açıp kapatır. Her birini kendi 2×2 Punnett karesiyle çözüp birleştiriyoruz; kehribar, ela, yeşil ve griyi de verebilmemizin nedeni bu.

**Cilt tonu tahmini nasıl çalışır?**

Cilt tonu poligeniktir. En iyi tanımlanmış üç pigmentasyon genini — SLC24A5, SLC45A2 ve TYR — 0–100 melanin indeksi üzerinde ağırlıklı toplamsal bir puan olarak modelliyor ve tek bir sayı yerine %68 ve %95 güven aralıklarıyla sunuyoruz. Göz renginden farklı olarak cilt tonu eş-baskın harmanlama kalıtımı izler.

**Boy tahmini ne kadar doğru?**

Tek bir değer değil, bir aralık veriyoruz. Her ebeveyn ölçüm girmek yerine bir boy aralığı seçer; motor ikisinin ortalamasını alıp cinsiyete göre bir kayma ekler — erkekler +3 ila +7 cm, kızlar −3 ila +1 cm. Bunun arkasında ne standart sapma ne de açıklanan varyans oranı vardır. Boy yüzlerce genetik varyantın yanı sıra beslenme ve çevreden de etkilenir; bu aralığı bir ölçüm değil kaba bir gösterge olarak görün. (Uygulamadaki ayrı ve ücretsiz Boy aracı klasik orta-ebeveyn ±6,5 cm formülünü kullanır — o farklı bir hesaplayıcıdır, tahmin motoru değil.)

**Bu tıbbi tavsiye mi?**

Hayır. ProbaBaby eğitim ve eğlence amaçlı basitleştirilmiş genetik modeller kullanır. Tahminler olasılıklardır, garanti değildir. Tanısal genetik testler için sertifikalı bir genetik danışmana başvurun.

---

ProbaBaby (App Store’da “Hamilelik ve Bebek Takibi - PB” adıyla listelenir); gebelik, yenidoğan ve lohusalık takibi için ücretsiz bir iPhone, iPad ve Apple Watch uygulamasıdır — ikizler için tasarlanmıştır, uygulama içinde 32 dil sunar ve isteğe bağlı yapay zeka bebek yüzü tahmini, herhangi bir görsel üretilmeden önce girdiğiniz özelliklerden Mendel genetiğini (Punnett kareleri) hesaplar. Takip, araçlar, PDF raporları ve aile paylaşımı ücretsizdir; yalnızca yapay zeka tahminleri kredi kullanır — 5 başlangıç kredisi ilk Bilimsel tahmininizi karşılar — ve abonelik gerekmez. iOS 26 veya üzeri gerektirir. Android’de mevcut değildir.